AB Yapay Zeka Yasası’nın takvimi değişti

İki yıl boyunca 2 Ağustos 2026, uyum takvimlerinde AB Yapay Zeka Yasası’nın (AI Act) esas yükümlülüklerinin — yüksek riskli sistemler dahil — yürürlüğe gireceği tarih olarak duruyordu. Bu tarih hâlâ geliyor; ama planlanandan çok daha azını taşıyarak. Değişikliğin sebebi, Yasa’da hedefli değişiklikler yapan Dijital Omnibus düzenlemesi.

Süreç nasıl işledi?

Avrupa Komisyonu, Dijital Omnibus önerisini 19 Kasım 2025’te sundu. Parlamento ve Konsey müzakerecileri 7 Mayıs 2026’da siyasi uzlaşıya vardı; Parlamento düzenlemeyi 16 Haziran 2026’da, Konsey 29 Haziran 2026’da kabul etti ve nihai metin 8 Temmuz 2026’da imzalandı. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanması gerekiyor; 2 Ağustos tarihinin geçerli olabilmesi için bu yayımın en geç 30 Temmuz 2026’da tamamlanması bekleniyor. (Yayım tarihi bu yazının hazırlandığı sırada henüz teyit edilmiş değil — güncel durumu Resmî Gazete üzerinden doğrulamakta yarar var.)

Ne ertelendi?

En önemli değişiklik, yüksek riskli yapay zeka kurallarının uygulanmasının ötelenmesi. Yasa’nın orijinal metni, 2 Ağustos 2026’yı Annex III’te sayılan bağımsız yüksek riskli sistemler için genel uygulama tarihi olarak belirlemişti — istihdam, eğitim, kritik altyapı, kolluk ve kredi değerlendirmesi gibi alanları kapsayan sistemler. Dijital Omnibus bu tarihi 2 Aralık 2027‘ye taşıdı. Medikal cihaz, makine veya oyuncak gibi hâlihazırda AB ürün güvenliği mevzuatına tabi ürünlere gömülü (Annex I) yapay zeka için tarih daha da ileriye, 2 Ağustos 2028‘e alındı.

Ne ertelenmedi?

Yasa’nın 50. maddesindeki şeffaflık yükümlülükleri bu yeniden düzenlemeden etkilenmedi ve 2 Ağustos 2026’da uygulanmaya başlıyor. Uygulamada bu üç şeyi kapsıyor: insanlarla doğrudan etkileşen sistemler, bağlamdan açıkça anlaşılmıyorsa kişinin bir makineyle muhatap olduğunu belli etmeli; sentetik olarak üretilen ses, görüntü veya video içeriği (deepfake dahil) yapay olarak üretildiği belirtilerek işaretlenmeli. Bunun yanında, genel amaçlı yapay zeka (GPAI) modelleri üzerindeki denetim yetkileri de aynı tarihte devreye giriyor.

Takvimin diğer durakları şöyle: 2 Aralık 2026’da, o tarihten önce piyasada olan sistemler için m.50(2) yükümlülüğü ile yeni eklenen yasaklı uygulamalar; 2 Ağustos 2027’de ise üye devletlerin en az bir ulusal düzenleyici kum havuzu kurma yükümlülüğü. Ayrıca Yasa’nın 5. maddesine, rıza dışı mahrem görüntü üreten sistemlere ve çocukların cinsel istismarı içeriğine ilişkin yeni bir yasak eklendi.

Türkiye’deki Şirketler İçin Ne Anlama Geliyor?

Piyasadaki yaygın algı “AB, Yapay Zeka Yasası’nı erteledi, rahatladık” biçiminde. Bu yalnızca yarı doğru. Yüksek risk gerçekten ötelendi; ama şeffaflık yükümlülükleri haftalar içinde yürürlükte olacak. AB pazarına chatbot, görüntü üreteci veya sentetik içerik üreten bir hizmet sunan Türk şirketleri için 2 Ağustos 2026 uzak değil, yakın bir tarih.

İkinci nokta, ertelemenin niteliğiyle ilgili: bu bir muafiyet değil, hazırlık için açılmış bir aralık. Yükümlülüklerin içeriği değişmedi; yalnızca yürürlük tarihi ileri alındı. Dolayısıyla yüksek riskli bir kullanım alanı olan şirketler için doğru okuma, “gündemden çıktı” değil, “hazırlık için zaman kazanıldı” olmalı.

Pratik bir uyarı da şu: Temmuz 2026’dan önce yayımlanmış “AI Act 2026” içeriklerinin önemli bir bölümü, artık geçerli olmayan bir hukuki durumu anlatıyor. Eski takvime göre hazırlanmış iç yönergeler ve kontrol listeleri bu açıdan gözden geçirilmeli.

KVKK ile kesişim de burada belirginleşiyor. Şeffaflık yükümlülüğü — örneğin bir kişinin makineyle muhatap olduğunu bilmesi — KVKK’nın aydınlatma yükümlülükleriyle örtüşen bir zeminde duruyor. İki mevzuatı ayrı ayrı değil, aynı sistem üzerinde birlikte kurmak, tekrar eden işi azaltır ve arada boşluk kalmasını önler.

Bu aşamada şirketlerin kendine sorması gereken üç soru var: Hangi sistemlerimiz doğrudan insanlarla etkileşiyor veya sentetik içerik üretiyor? AB’li müşteri veya iş ortağıyla imzaladığımız sözleşmeler, hangi yükümlülüğü fiilen bize aktarıyor? Ertelenen ama ileride gelecek olan yüksek risk kategorisine giren bir kullanım alanımız var mı? Bu soruların yanıtı, hazırlığın nereden başlayacağını belirler.