Bu sayfa, yapay zekânın ortaklıklar hukuku bakımından doğurduğu soruları tek yerde topluyor. Her başlıkta önce kuramsal soruyu, sonra o sorunun uygulamadaki somut görünümünü veriyorum. Sayfa soruları haritalıyor; cevapları ilgili yazılarda ele alıyorum.
Harita kapalı bir liste değil. Yeni bir soru netleştikçe buraya ekleniyor.
1. Karar yetkisi ve devredilemez görevler
Yapay zekâ sistemleri kararın hazırlanmasından alınmasına doğru ilerliyor. Ortaklıklar hukuku bakımından mesele şu: kâğıttaki yetki ile fiilî yetki ayrıştığında hangisi esas alınır. Bu ayrışma yeni değil; kilitlenme çalışmalarının incelediği bir durumun farklı bir görünümü.
Kuramsal sorular
- Yönetim kurulunun devredilemez görev ve yetkileri (TTK m.375) bir sisteme fiilen kayabilir mi; bu kayma hukuken ne sayılır?
- Biçimsel onay yetkisi, fiilî karar yetkisi anlamına gelir mi?
- Yetki devri hükümleri, devralanın insan olmadığı hâlde uygulanabilir mi?
Uygulamadaki görünümü
- Kredi, işe alım, fiyatlama ve risk kararlarında sistem çıktısının onaylanarak karara dönüşmesi
- İç yönergede hangi kararın kurulda kalacağının ve hangi eşiğin üstünde insan onayı aranacağının belirlenmemiş olması
- Sistemin önerisinden ayrılmanın uygulamada mümkün olup olmadığı
2. Yönetim sorumluluğu, özen ve bilgi
Karar otomatikleşse de sorumluluk insanda kalıyor. Buradaki soru, özen ölçütünün sistem çıktısına dayanan bir kararda nasıl uygulanacağı.
Kuramsal sorular
- Tedbirli yöneticinin özeni (TTK m.369) sistem çıktısına dayanan kararda hangi ölçütle değerlendirilir?
- Sisteme duyulan güven sorumluluğu (TTK m.553) kaldırır mı; kaldırmıyorsa hangi gözetim yükümlülüğü doğar?
- Pay sahibinin bilgi alma ve inceleme hakkı (TTK m.437) algoritmik bir kararın gerekçesini kapsar mı?
- Riskin erken saptanması ve yönetimi (TTK m.378) bakımından model riski nerede durur?
Uygulamadaki görünümü
- Yönetim kurulu karar tutanaklarında sistemin rolünün kayda geçirilmemesi
- Gözetim yükümlülüğünün kurulda mı, iç denetimde mi, teknik ekipte mi olduğunun belirsizliği
- Yönetici sorumluluk sigortası bakımından model kaynaklı zararın konumu
3. Ortak kontrol, veto ve kilitlenme
Bir kurumsal şirket ile bir teknoloji şirketinin birlikte model geliştirmesi, ortaklıklar hukuku bakımından ortak kontrol meselesidir. Klasik ortak girişimden bir farkı var: ihtilaf hâlinde bölünemeyen bir varlık bulunuyor. Modeli ikiye ayırmak mümkün değil.
Kuramsal sorular
- Ortak kontrol nasıl kurulur; hangi kararlar ortak onaya bağlanmalıdır?
- Kilitlenme, konusu bölünemeyen bir varlık olduğunda klasik ortak girişimden nasıl ayrılır?
- Rus ruleti, teksas atışı ve kapalı müzayede tipi mekanizmalar model ve eğitim verisi üzerinde kurulabilir mi?
Uygulamadaki görünümü
- Ortak geliştirme sözleşmelerinde stratejik kararların (model yönü, yayımlama, üçüncü kişiye lisans) tanımsız bırakılması
- Verinin bir taraftan, mühendisliğin diğer taraftan geldiği yapılarda kontrolün fiilen kimde olduğu
- Anlaşmazlık süresince sistemin çalışmaya devam edip etmeyeceği
4. Çıkış, ayrılma ve sona erme
Kilitlenme çözülemediğinde sorulan soru, tarafların neyi alarak ayrılacağıdır. Yapay zekâ projelerinde bu soru, klasik ortaklıktan daha zor bir cevap gerektiriyor.
Kuramsal sorular
- Ayrılmada model, ağırlıklar, eğitim verisi ve türev çıktılar üzerindeki haklar nasıl paylaşılır?
- Payın değerlemesinde model ve veri hangi ölçütle değerlenir?
- Haklı sebeple fesih (TTK m.531) talebinde, bölünemeyen bir teknoloji varlığı alternatif çözüm arayışını nasıl etkiler?
Uygulamadaki görünümü
- Sağlayıcı değişikliğinde veri iadesi ve geçiş
- Ortaklıktan ayrılan tarafın modeli kullanmaya devam edip edemeyeceği
- Projenin sona ermesinde lisans ve türev hakların akıbeti
5. Sorumluluğun sözleşmeyle dağıtılması
Sözleşme burada ayrı bir konu değil, yukarıdaki soruların somutlaştırıldığı araç. Kontrolün ve sorumluluğun nerede durduğu çoğu zaman bir sözleşme maddesiyle belirleniyor.
Kuramsal sorular
- Devredilemeyen kanuni yükümlülük ile sözleşmeyle dağıtılabilecek sorumluluğun sınırı nerede?
- Sağlayıcı, kullanıma sunan, entegratör ve dağıtıcı sıfatları grup içi ve beyaz etiket yapılarda nasıl belirlenir?
- Sorumluluk sınırlaması kayıtları, ağır kusur ve kanuni yükümlülük karşısında nereye kadar geçerlidir?
Uygulamadaki görünümü
- Sağlayıcının modeli tek taraflı değiştirmesi hâlinde sözleşmenin durumu
- Denetim hakkı, olay bildirimi ve insan gözetiminin sözleşmeye yazılması
- Üçüncü kişi taleplerinde rücu düzeni
Düzenleyici gelişmeleri bu haritanın dışında değil, içinde ele alıyorum. Bir gelişmeyi yukarıdaki başlıklardan birine bağlayamıyorsam, bu sitenin konusu değildir.
Çalışma alanları → · Gelişmeler →
Son güncelleme: 30 Temmuz 2026.