Bu sayfa, yapay zekânın ortaklıklar hukuku bakımından doğurduğu soruları tek yerde topluyor. Her başlıkta önce kuramsal soruyu, sonra o sorunun uygulamadaki somut görünümünü veriyorum. Sayfa soruları haritalıyor; cevapları ilgili yazılarda ele alıyorum.
İlk iki başlık tek şirketin iç işleyişini, sonraki ikisi birden fazla tarafın bulunduğu projeleri ele alıyor. Beşinci başlık, bu soruların sözleşmeyle somutlaştığı yerdir.
Harita kapalı bir liste değil. Yeni bir soru netleştikçe buraya ekleniyor.
Bir sorunun altında yayımlanmış yazı yoksa, o soru henüz yazıya dönüşmemiştir. Hangi soruların cevaplandığı kadar hangilerinin beklediği de bu sayfanın verdiği bilgidir.
1. Karar yetkisi ve devredilemez görevler
Yapay zekâ sistemleri kararın hazırlanmasından alınmasına doğru ilerliyor. Ortaklıklar hukuku bakımından mesele şu: kâğıttaki yetki ile fiilî yetki ayrıştığında hangisi esas alınır. Bu ayrışma yeni değil; kilitlenme çalışmalarının incelediği bir durumun farklı bir görünümü.
Kuramsal sorular
- Yönetim kurulunun devredilemez görev ve yetkileri (TTK m.375) bir sisteme fiilen kayabilir mi; bu kayma hukuken ne sayılır?
- Biçimsel onay yetkisi, fiilî karar yetkisi anlamına gelir mi?
- Yetki devri hükümleri, devralanın insan olmadığı hâlde uygulanabilir mi?
- Yatırım sözleşmesindeki onay listesi, yönetim kurulunun devredilemez yetkilerine nereye kadar dokunabilir?
Uygulamadaki görünümü
- Kredi, işe alım, fiyatlama ve risk kararlarında sistem çıktısının onaylanarak karara dönüşmesi
- İç yönergede hangi kararın kurulda kalacağının ve hangi eşiğin üstünde insan onayı aranacağının belirlenmemiş olması
- Sistemin önerisinden ayrılmanın uygulamada mümkün olup olmadığı
Bu başlıkta yayımlananlar
- Yetki devrinin muhatabının insan olması gerekip gerekmediği: Kontrol ve Sorumluluk Matrisi Neyi Gösterir?
- Biçimsel onay yetkisi ile fiilî karar yetkisinin ayrışması: Sağlayıcı Modeli Değiştirdiğinde Sözleşme Ne Olur?
- Sağlayıcıdan sistem alınmasının TTK m.367 anlamında yönetimin devri sayılıp sayılmayacağı: Algoritmik Kararlarda Yönetim Kurulu Neden Sorumlu Tutulur?
2. Yönetim sorumluluğu, özen ve bilgi
Karar otomatikleşse de sorumluluk insanda kalıyor. Buradaki soru, özen ölçütünün sistem çıktısına dayanan bir kararda nasıl uygulanacağı. Ölçütün kaynağı da ayrı bir mesele: kanun metni ölçüyü vermiyor, sektör uygulaması veriyor.
Kuramsal sorular
- Tedbirli yöneticinin özeni (TTK m.369) sistem çıktısına dayanan kararda hangi ölçütle değerlendirilir?
- Sisteme duyulan güven sorumluluğu (TTK m.553) kaldırır mı; kaldırmıyorsa hangi gözetim yükümlülüğü doğar?
- Pay sahibinin bilgi alma ve inceleme hakkı (TTK m.437) algoritmik bir kararın gerekçesini kapsar mı?
- Riskin erken saptanması ve yönetimi (TTK m.378) bakımından model riski nerede durur?
- Yatırımcının aday gösterdiği yönetim kurulu üyesi, model riskine ilişkin gözetim bakımından diğer üyelerden farklı bir konumda mıdır?
Uygulamadaki görünümü
- Yönetim kurulu karar tutanaklarında sistemin rolünün kayda geçirilmemesi
- Gözetim yükümlülüğünün kurulda mı, iç denetimde mi, teknik ekipte mi olduğunun belirsizliği
- Yönetici sorumluluk sigortası bakımından model kaynaklı zararın konumu
Bu başlıkta yayımlananlar
- Sistem çıktısına dayanan kararda gözetim yükümlülüğünün nerede durduğu: Kontrol ve Sorumluluk Matrisi Neyi Gösterir?
- Tedbirli yöneticinin özeninin sistem çıktısına dayanan kararda hangi ölçütle değerlendirileceği: Algoritmik Kararlarda Yönetim Kurulu Neden Sorumlu Tutulur?
- “Kontrol dışılık” savunmasının (TTK m.553/3) açıklanamayan bir sistem bakımından sınırı: Algoritmik Kararlarda Yönetim Kurulu Neden Sorumlu Tutulur?
- Model riskinin riskin erken saptanması ve yönetimi bakımından yeri (TTK m.378): Algoritmik Kararlarda Yönetim Kurulu Neden Sorumlu Tutulur?
3. Ortak kontrol, veto ve kilitlenme
Bir kurumsal şirket ile bir teknoloji şirketinin birlikte model geliştirmesi, ortaklıklar hukuku bakımından ortak kontrol meselesidir. Klasik ortak girişimden bir farkı var: ihtilaf hâlinde bölünemeyen bir varlık bulunuyor. Model teknik olarak kopyalanabilse de işlevsel ve ekonomik değerini koruyan iki bağımsız varlık hâlinde bölüştürülmesi çoğu durumda mümkün değildir.
Kuramsal sorular
- Ortak kontrol nasıl kurulur; hangi kararlar ortak onaya bağlanmalıdır?
- Kilitlenme, konusu bölünemeyen bir varlık olduğunda klasik ortak girişimden nasıl ayrılır?
- Rus ruleti, teksas atışı ve kapalı müzayede tipi mekanizmalar model ve eğitim verisi üzerinde kurulabilir mi?
- Yatırımcıya tanınan veto hakkı hangi eşikten sonra ortak kontrol doğurur?
Uygulamadaki görünümü
- Ortak geliştirme sözleşmelerinde stratejik kararların (model yönü, yayımlama, üçüncü kişiye lisans) tanımsız bırakılması
- Verinin bir taraftan, mühendisliğin diğer taraftan geldiği yapılarda kontrolün fiilen kimde olduğu
- Anlaşmazlık süresince sistemin çalışmaya devam edip etmeyeceği
4. Çıkış, ayrılma ve sona erme
Kilitlenme çözülemediğinde sorulan soru, tarafların neyi alarak ayrılacağıdır. Yapay zekâ projelerinde bu soru, klasik ortaklıktan daha zor bir cevap gerektiriyor. Bu başlıkta iki ayrı hukuki ilişki bir arada duruyor. Ortaklık ilişkisinden çıkış, ortaklığın kendisine ilişkin kuralların uygulandığı yerdir; sözleşme ilişkisinin sona ermesi ise tedarik veya lisans ilişkisinin sona ermesidir. Aynı teknoloji varlığı her ikisinde de görünür, ancak sorulan hukuki soru aynı değildir.
Kuramsal sorular
Ortaklık ilişkisinden çıkış
- Ayrılmada model, ağırlıklar, eğitim verisi ve türev çıktılar üzerindeki haklar nasıl paylaşılır?
- Payın değerlemesinde model ve veri hangi ölçütle değerlenir?
- Haklı sebeple fesih (TTK m.531) talebinde, bölünemeyen bir teknoloji varlığı alternatif çözüm arayışını nasıl etkiler?
Sözleşme ilişkisinin sona ermesi
- Tedarik veya lisans ilişkisi sona erdiğinde eğitim verisi, model çıktıları ve türev çalışmalar üzerindeki haklar, sözleşmede düzenlenmemişse hangi ölçüte göre belirlenir?
- Geçiş süresinin ve veri iadesinin sözleşmede öngörülmemiş olması, ilişkinin sona erdirilmesini fiilen engelleyen bir bağlılık yaratır mı?
Uygulamadaki görünümü
Ortaklık ilişkisinden çıkış
- Ortaklıktan ayrılan tarafın modeli kullanmaya devam edip edemeyeceği
- Ortaklık sona ererken modelin ve eğitim verisinin, hukuki paylaşımdan bağımsız olarak fiilen kimin elinde kaldığı
Sözleşme ilişkisinin sona ermesi
- Sağlayıcı değişikliğinde veri iadesi ve geçiş
- Projenin sona ermesinde lisans ve türev hakların akıbeti
5. Sorumluluğun sözleşmeyle dağıtılması
Sözleşme burada ayrı bir konu değil, yukarıdaki soruların somutlaştırıldığı araç. Kontrolün ve sorumluluğun nerede durduğu çoğu zaman bir sözleşme maddesiyle belirleniyor.
Kuramsal sorular
- Devredilemeyen kanuni yükümlülük ile sözleşmeyle dağıtılabilecek sorumluluğun sınırı nerede?
- Sağlayıcı, kullanıma sunan, entegratör ve dağıtıcı sıfatları grup içi ve beyaz etiket yapılarda nasıl belirlenir?
- Sorumluluk sınırlaması kayıtları, ağır kusur ve kanuni yükümlülük karşısında nereye kadar geçerlidir?
- Eğitim verisinin kaynağına ilişkin belirsizlik, sorumluluk sınırlaması kayıtlarıyla karşı tarafa devredilebilir mi?
- Sözleşmeyle dağıtılan sorumluluk, yönetim kurulunun TTK m.375 uyarınca devredilemeyen üst gözetim görevini hangi noktada sınırlar?
Uygulamadaki görünümü
- Sağlayıcının modeli tek taraflı değiştirmesi hâlinde sözleşmenin durumu
- Denetim hakkı, olay bildirimi ve insan gözetiminin sözleşmeye yazılması
- Üçüncü kişi taleplerinde rücu düzeni
Bu başlıkta yayımlananlar
- Sağlayıcının modeli tek taraflı değiştirmesinin sözleşmeye etkisi: Sağlayıcı Modeli Değiştirdiğinde Sözleşme Ne Olur?
- Sıfatın kullanıma göre belirlenmesi ve sözleşmeyle dağıtılması: Şeffaflık Yükümlülüğü Türk Şirketine Nasıl Ulaşır?
- Sağlayıcı sözleşmesindeki sorumsuzluk kaydının organ sorumluluğuna etkisi: Algoritmik Kararlarda Yönetim Kurulu Neden Sorumlu Tutulur?
Düzenleyici gelişmeleri bu haritanın dışında değil, içinde ele alıyorum. Bir gelişmeyi yukarıdaki başlıklardan birine bağlayamıyorsam, bu sitenin konusu değildir.
Yürürlük tarihleri ve mevzuat metinleri gibi başvuru bilgileri ise haritanın değil, AI Act Uygulama Takvimi ve Kaynaklar sayfalarının işidir.
Çalışma alanları → · Gelişmeler →
Son güncelleme: 4 Eylül 2026.